เช้าวันธรรมดา
ในวันหนึ่งที่ดูเหมือนจะเป็นวันทำงานปกติของพวกเรา คณาจารย์ของมหาวิทยาลัยราชภัฏสวนสุนันทายังคงทำหน้าที่สอนหนังสือ ดูแลนักศึกษา และดำเนินบทบาททางวิชาการตามหน้าที่ของมหาวิทยาลัยเช่นทุกวัน แต่ภายใต้บทบาทเหล่านั้น ยังมีอีกภารกิจหนึ่งที่ดำเนินไปอย่างเงียบ ๆ และต่อเนื่อง นั่นคือ การลงพื้นที่เพื่อพัฒนาชุมชนพื้นที่ที่เราเดินทางไปอย่างสม่ำเสมอคือ ตำบลคลองโยง อำเภอพุทธมณฑล จังหวัดนครปฐม ชุมชนเกษตรกรรมชายเมืองที่อยู่ไม่ไกลจากกรุงเทพมหานคร
การทำงานครั้งนี้เกิดจากความร่วมมือของคณาจารย์หลากหลายสาขา ไม่ว่าจะเป็นวิทยาลัยนิเทศศาสตร์ คณะวิทยาศาสตร์ และคณะวิทยาการจัดการ รวมถึงผู้นำชุมชน หน่วยงานท้องถิ่น และพี่น้องประชาชนในพื้นที่
ทุกคนมีความเชื่อร่วมกันว่า “การพัฒนาที่แท้จริงต้องเกิดจากการทำงานร่วมกัน” และบางครั้ง การพัฒนาไม่ได้เริ่มต้นจากความพร้อม แต่เริ่มต้นจากคำถามง่าย ๆ เพียงคำถามเดียว “เราจะทำอย่างไรให้ผู้คนในพื้นที่มีชีวิตที่ดีขึ้นได้” คำถามเล็ก ๆ นี้ กลายเป็นจุดเริ่มต้นของการเดินทางที่ยาวนาน
คลองโยง: ชุมชนเกษตรใกล้เมืองที่กำลังเปลี่ยนแปลง
ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ธนิต พฤกธรา รองคณบดีฝ่ายวิจัย วิทยาลัยนิเทศศาสตร์ เล่าถึงเรื่องราวของคลองโยงให้ฟังว่า หากย้อนเวลากลับไปเมื่อประมาณ 4–5 ปีก่อน คลองโยงเป็นหนึ่งในพื้นที่เกษตรกรรมชายเมืองที่ยังคงรักษาวิถีชีวิตดั้งเดิมเอาไว้ พื้นที่แห่งนี้เต็มไปด้วยทุ่งนา นาบัว สวนมะพร้าว สวนผักชี และสวนกล้วยไม้ โดยมี คลอง ทำหน้าที่เป็นเส้นเลือดสำคัญที่หล่อเลี้ยงผืนดินและวิถีชีวิตของผู้คน
ผู้คนในพื้นที่ผูกพันกับการเกษตรมายาวนาน แต่เมื่อโลกเปลี่ยนแปลง เศรษฐกิจเปลี่ยนไป และโอกาสในเมืองใหญ่เปิดกว้างขึ้น คนหนุ่มสาวจำนวนมากจึงเลือกเดินทางออกจากบ้านเกิดเพื่อแสวงหาอนาคตใหม่ สิ่งที่เหลืออยู่ในพื้นที่จึงมักเป็นผู้สูงอายุและคนวัยทำงานที่ยังคงดูแลผืนดินของครอบครัวต่อไป
รายได้จากการเกษตรเริ่มไม่แน่นอน ค่าใช้จ่ายของครัวเรือนเพิ่มสูงขึ้น และเมื่อสถานการณ์โควิด-19 เข้ามาซ้ำเติม ความเปราะบางทางเศรษฐกิจของครัวเรือนยิ่งปรากฏชัดมากขึ้น หลายครอบครัวต้องทำงานมากขึ้น แต่รายได้กลับไม่ได้เพิ่มขึ้นตามความพยายาม
ในช่วงเวลานั้น คลองโยงอาจดูเหมือนเป็นเพียงชุมชนเกษตรธรรมดา ที่ผู้คนพยายามประคับประคองชีวิตไปวันต่อวัน แต่ภายใต้ความธรรมดานั้นเอง กลับมี ศักยภาพบางอย่างซ่อนอยู่
.png)
จุดเริ่มต้นของการมองเห็นสิ่งที่ชุมชนมี
การพัฒนาพื้นที่คลองโยงเริ่มต้นผ่านโครงการเศรษฐกิจฐานรากของมหาวิทยาลัยราชภัฏสวนสุนันทา โดยวิทยาลัยนิเทศศาสตร์ได้รับมอบหมายให้ลงพื้นที่ทำงานร่วมกับชุมชน
จุดเริ่มต้นของการทำงานไม่ได้มาจากการสร้างสิ่งใหม่ทันที แต่เริ่มจากสิ่งที่สำคัญที่สุดคือ การลงพื้นที่และการตั้งใจฟังทีมงานได้ทำงานร่วมกับผู้นำชุมชน หน่วยงานในพื้นที่ และประชาชน ผ่านกิจกรรมการพูดคุย และการแลกเปลี่ยนความคิดเห็นอย่างต่อเนื่องในช่วงแรกของการทำงาน ทีมวิจัยไม่ได้ตั้งคำถามว่า “ชุมชนมีอะไรอยู่แล้ว และเราจะใช้สิ่งเหล่านั้นอย่างไรเพื่อสร้างรายได้ให้กับผู้คนในพื้นที่ได้มากขึ้น” จากการลงพื้นที่ทำให้เห็นว่า คลองโยงไม่ได้ขาดทรัพยากรแต่สิ่งที่ขาดคือ การเชื่อมโยงทรัพยากรที่มีอยู่ให้กลายเป็นโอกาสใหม่
การพัฒนาที่ต้องใช้เวลา
การพัฒนาพื้นที่คลองโยงไม่ได้เกิดขึ้นในวันเดียว แต่เป็นกระบวนการที่ต้องใช้เวลา ตลอดระยะเวลากว่า 4 ปี ของการทำงาน ทีมงานได้เรียนรู้ ทดลอง และปรับตัวไปพร้อมกับชุมชน บางครั้งการทำงานดูเหมือนจะเดินช้า บางครั้งการประสานงานต้องใช้เวลา บางครั้งมุมมองของแต่ละฝ่ายก็แตกต่างกัน แต่สิ่งสำคัญที่สุดคือ ทุกฝ่ายยังคงเดินไปข้างหน้าด้วยกัน
จากการลงพื้นที่และเก็บข้อมูลอย่างต่อเนื่อง กิจกรรมพัฒนาหลายอย่างจึงเริ่มเกิดขึ้น ไม่ว่าจะเป็นการพัฒนาสินค้าชุมชน การรวมกลุ่มวิสาหกิจขนาดเล็ก และการสร้างเครือข่ายความร่วมมือของคนในพื้นที่ กิจกรรมเหล่านี้ค่อย ๆ ขยายตัวไปทั่วตำบลคลองโยง จนครอบคลุมทั้ง 8 หมู่บ้าน
วันที่คลองโยงเริ่มถูกมองเห็น
เมื่อเวลาผ่านไป สิ่งที่เคยเป็นองค์ประกอบแยกกันในพื้นที่เริ่มเชื่อมโยงเข้าหากัน เริ่มมีนักท่องเที่ยวบางกลุ่มเดินทางเข้ามา บางคนมาปั่นจักรยานผ่านทุ่งนา บางคนแวะร้านอาหารท้องถิ่น บางกลุ่มมาถ่ายภาพตามคาเฟ่ที่เริ่มเปิดใหม่ บางคนสนใจเรียนรู้วิถีชีวิตของชุมชน
จากพื้นที่ที่เคยเป็นเพียงทางผ่าน คลองโยงเริ่มกลายเป็นอีกจุดหมายหนึ่งของนักเดินทาง อย่างไรก็ตาม การพัฒนาครั้งนี้ไม่ได้มองการท่องเที่ยวเป็นเพียงกิจกรรมทางเศรษฐกิจ แต่ มองว่า “การท่องเที่ยวคือประตูสู่การเรียนรู้” เพราะเมื่อผู้คนเดินทางมาถึงพื้นที่ สิ่งที่พวกเขาได้พบไม่ได้มีเพียงสถานที่ถ่ายภาพ แต่คือเรื่องราวของผู้คน เรื่องราวของเกษตรกร และเรื่องราวของผืนดินที่หล่อเลี้ยงชีวิตของชุมชน
Soft Power ของชุมชน: เสน่ห์เล็ก ๆ ที่มีพลัง
เมื่อธรรมชาติ วิถีชีวิต และเรื่องราวของผู้คนถูกนำมาเล่าใหม่ผ่านการท่องเที่ยว สิ่งที่เกิดขึ้นไม่ได้เป็นเพียงรายได้ที่เพิ่มขึ้น แต่คือการสร้าง Soft Power ของชุมชน Soft Power ของคลองโยงไม่ได้มาจากสิ่งปลูกสร้างขนาดใหญ่ แต่เกิดจากเสน่ห์ของวิถีชีวิต เช่น วิถีเกษตรใกล้เมือง อาหารพื้นบ้าน ทุ่งนาและสายน้ำ เรื่องราวของเกษตรกรและความเรียบง่ายของชุมชน เมื่อเรื่องราวเหล่านี้ถูกถ่ายทอดผ่านสื่อ การท่องเที่ยว และประสบการณ์ของผู้มาเยือน จึงกลายเป็นพลังทางวัฒนธรรมที่สามารถสร้างคุณค่าใหม่ให้กับพื้นที่
เศรษฐกิจสร้างสรรค์จากทุนของพื้นที่
การพัฒนาคลองโยงจึงไม่ได้มุ่งเพียงการเพิ่มจำนวนนักท่องเที่ยว แต่เป็นการพัฒนา เศรษฐกิจสร้างสรรค์ของชุมชน (Creative Economy) โดยการนำทุนของพื้นที่ เช่น วิถีชีวิต ภูมิทัศน์ธรรมชาติ อาหาร และผลิตภัณฑ์ชุมชน มาผสมผสานกับการสื่อสารสมัยใหม่และการออกแบบประสบการณ์การท่องเที่ยว สิ่งเหล่านี้ช่วยสร้างมูลค่าใหม่ให้กับพื้นที่ และเปิดโอกาสให้ชุมชนสามารถพัฒนาเศรษฐกิจของตนเองได้อย่างยั่งยืน
จากแหล่งท่องเที่ยวสู่พื้นที่เรียนรู้ของสังคม
ก้าวต่อไปของคลองโยงจึงไม่ได้หยุดอยู่ที่การเป็นแหล่งท่องเที่ยว แต่กำลังเดินไปสู่การเป็น “พื้นที่เรียนรู้ของสังคม”
พื้นที่ที่ผู้คนสามารถมาเรียนรู้เรื่อง การเกษตรใกล้เมือง วิถีชีวิตชนบท เศรษฐกิจฐานราก และการพัฒนาชุมชนอย่างมีส่วนร่วม คลองโยงจึงอาจไม่ได้เป็นเพียงสถานที่ท่องเที่ยว แต่จะกลายเป็น ห้องเรียนกลางธรรมชาติของสังคมไทย
บทเรียนจากการเดินทาง
ภาพประกอบ พื้นที่การเรียนรู้ที่ผ่านวัดผ่านหน่วยงานและพื้นที่ชุมชน
การพัฒนาพื้นที่คลองโยงยังคงเป็นการเดินทางที่ดำเนินต่อไป สิ่งที่เกิดขึ้นตลอดหลายปีที่ผ่านมา เป็นผลจาก ความพยายาม ความอดทน และการทำงานร่วมกัน จากชุมชนเกษตรธรรมดาที่เคยเผชิญความท้าทายทางเศรษฐกิจ วันนี้คลองโยงกำลังค่อย ๆ เติบโตเป็นพื้นที่ที่ผู้คนเริ่มมองเห็นคุณค่า บางครั้ง การพัฒนาที่แท้จริงไม่ได้เริ่มต้นจากโครงการขนาดใหญ่ แต่เริ่มต้นจากคำถามเล็ก ๆ จากการรับฟังกันและกัน และจากความเชื่อร่วมกันว่า “พื้นที่เล็ก ๆ ก็สามารถสร้างความเปลี่ยนแปลงที่ยิ่งใหญ่ได้”
จากความเชื่อมั่นของทีมนักวิจัยและคณาจารย์มหาวิทยาลัยราชภัฏสวนสุนันทา จึงนำไปสู่การต่อยอดงานวิจัยเรื่อง“การพัฒนาการสื่อสารเชิงเศรษฐกิจดิจิทัลเพื่อส่งเสริมการท่องเที่ยวและผลิตภัณฑ์ของชุมชนอย่างยั่งยืนในจังหวัดนครปฐม: กรณีศึกษาพื้นที่สีเขียวชายเมืองตำบลคลองโยง อำเภอพุทธมณฑล”ภายใต้ทุนสนับสนุน Fundamental Fund ปี 2569
เพื่อสานต่อการพัฒนาที่เริ่มต้นจากศูนย์ สู่การเติบโตทางเศรษฐกิจ การท่องเที่ยว และการเรียนรู้ของชุมชนคลองโยงในอนาคต
