เปิดความลับกัญชาและสมุนไพรไทยด้วยวิทยาศาสตร์การแพทย์ : ดร.สุวดี โชคชัยสิริ จากภูมิปัญญาสู่นวัตกรรมสุขภาพ

เมื่อพูดถึง “กัญชา” หลายคนอาจนึกถึงพืชที่ถูกตีตราและเป็นประเด็นถกเถียงในสังคมมาอย่างยาวนาน โดยเฉพาะภาพจำในฐานะพืชที่เกี่ยวข้องกับยาเสพติดและการใช้ในทางที่ผิด... แต่ในอีกด้านหนึ่ง กัญชาเป็นพืชสมุนไพรที่อยู่ในตำรับยาไทยมาอย่างยาวนาน ถูกใช้ร่วมกับสมุนไพรชนิดอื่นเพื่อบรรเทาอาการบางประการ ช่วยในการนอนหลับ บรรเทาความเจ็บปวด เจริญอาหาร และฟื้นฟูสมดุลของร่างกายตามแนวคิดการแพทย์แผนไทย

คำถามสำคัญจึงไม่ใช่เพียงว่า “กัญชาดีหรือไม่ดี” แต่คำถามที่สำคัญกว่านั้นคือ “เรารู้จักกัญชาและสมุนไพรไทยลึกซึ้งพอแล้วหรือยัง”?

ในโลกปัจจุบัน คำถามเหล่านี้สามารถตอบได้ด้วยหลักฐานทางวิทยาศาสตร์ที่ได้รับการยอมรับ คำตอบจึงไม่ได้อยู่ที่ความเชื่อหรือประสบการณ์ดั้งเดิมเพียงอย่างเดียว หากแต่อยู่ที่การพิสูจน์ให้เห็น ว่าพืชที่เคยถูกมองว่าเป็นพืชต้องห้าม และสมุนไพรที่หลายคนมองข้าม แท้จริงแล้วอาจมีศักยภาพต่อการดูแลสุขภาพและการพัฒนาทางการแพทย์ได้มากเพียงใด แต่การจะตอบคำถามเหล่านี้ให้ชัดเจน จำเป็นต้องอาศัยงานวิจัย ตั้งแต่การวิเคราะห์สารสำคัญ การทดสอบฤทธิ์ทางชีวภาพ การประเมินความปลอดภัย ไปจนถึงการต่อยอดองค์ความรู้เหล่านั้นให้กลายเป็นผลิตภัณฑ์สุขภาพที่มีคุณภาพและได้มาตรฐาน

นี่คือเส้นทางการทำงานของ ดร.สุวดี โชคชัยสิริ อาจารย์ประจำสาขาวิชาวิทยาศาสตร์การแพทย์และนวัตกรรมสมุนไพร วิทยาลัยสหเวชศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏสวนสุนันทา วิทยาเขตสมุทรสงคราม อาจารย์ผู้กำลังใช้วิทยาศาสตร์สมัยใหม่เปิดความลับของกัญชาและสมุนไพรไทย เพื่อยกระดับภูมิปัญญาดั้งเดิมให้ก้าวไปสู่การแพทย์เชิงหลักฐานและนวัตกรรมผลิตภัณฑ์สุขภาพแห่งอนาคต

เส้นทางวิชาการของ ดร.สุวดี โชคชัยสิริ เริ่มต้นจากความเป็น “นักเคมี”

ผู้สนใจองค์ประกอบและสารสำคัญที่ซ่อนอยู่ในธรรมชาติ โดยสำเร็จการศึกษาระดับปริญญาเอก ปรัชญาดุษฎีบัณฑิต สาขาเคมีประยุกต์, ระดับปริญญาโท วิทยาศาสตรมหาบัณฑิต สาขาเคมีประยุกต์ และระดับปริญญาตรี วิทยาศาสตรบัณฑิต สาขาเคมี จากมหาวิทยาลัยรามคำแหง ตลอดระยะเวลาที่ผ่านมา ดร.สุวดีมีผลงานวิจัยที่เกี่ยวข้องกับกัญชาและสมุนไพรไทยเกือบ 20 เรื่องในฐานข้อมูล Scopus

ในช่วงเวลาที่สังคมยังมีทั้งความหวัง ความเข้าใจผิด และความกังวลเกี่ยวกับกัญชา รวมทั้งสมุนไพรทางการแพทย์อื่น ๆ งานวิจัยของ ดร.สุวดี ทำหน้าที่สำคัญอย่างหนึ่ง คือ การแยก “ความเชื่อ” ออกจาก “ข้อเท็จจริงทางวิทยาศาสตร์”

เพราะกัญชาไม่ได้มีเพียงสารที่ทำให้เกิดอาการมึนเมาเท่านั้น แต่ยังมีสารออกฤทธิ์ทางชีวภาพจำนวนมาก โดยเฉพาะกลุ่ม cannabinoids เช่น cannabidiol หรือ CBD และ tetrahydrocannabinol หรือ THC รวมถึงสารกลุ่ม terpenes, flavonoids, phenolic compounds และสารสำคัญอื่น ๆ ที่อาจเกี่ยวข้องกับฤทธิ์ทางชีวภาพของพืช

แต่การจะบอกว่า สารชนิดใดมีจำนวนมากน้อยเพียงไหน พืชสายพันธุ์ใดเหมาะสมกับการนำไปใช้ประโยชน์ด้านไหน หรือสารสกัดชนิดใดมีศักยภาพต่อการพัฒนาเป็นผลิตภัณฑ์สุขภาพได้นั้น ไม่สามารถอาศัยการคาดเดาได้ ต้องอาศัยเครื่องมือทางวิทยาศาสตร์…

ดร.สุวดี จึงให้ความสำคัญกับการศึกษาสารสำคัญทางพฤกษเคมี หรือ phytochemical profiling โดยใช้เทคนิคทางเคมีสมัยใหม่ เช่น Gas Chromatography–Mass Spectrometry หรือ GC–MS และ High-Performance Liquid Chromatography หรือ HPLC เพื่อวิเคราะห์องค์ประกอบทางเคมีของกัญชาและสมุนไพรไทยอย่างละเอียด เครื่องมือเหล่านี้เปรียบเสมือน “แว่นขยายระดับโมเลกุล” ที่ช่วยให้นักวิทยาศาสตร์เห็นว่า ในพืชสมุนไพรหนึ่งชนิดมีสารอะไรซ่อนอยู่บ้าง สารแต่ละกลุ่มมีปริมาณมากน้อยเพียงใด และองค์ประกอบทางเคมีเหล่านั้นสัมพันธ์กับฤทธิ์ทางชีวภาพอย่างไร

งานวิจัยของ ดร.สุวดี จึงไม่ได้หยุดอยู่ที่การบอกว่า “สมุนไพรชนิดนี้น่าสนใจ”

แต่พยายามอธิบายต่อไปว่า “น่าสนใจเพราะอะไร” “มีสารใดเป็นองค์ประกอบสำคัญ” “มีฤทธิ์ทางชีวภาพแบบใด” และ “จะต่อยอดให้เกิดประโยชน์อย่างปลอดภัยได้อย่างไร” และหนึ่งในประเด็นสำคัญ คือ การศึกษาความแตกต่างของสายพันธุ์กัญชา ทั้งสายพันธุ์ที่มี CBD สูง และสายพันธุ์ที่มี THC สูง ภายใต้สภาวะการปลูกที่ควบคุมอย่างเป็นระบบ เพื่อเปรียบเทียบลักษณะทางพฤกษเคมีและประสิทธิภาพในการต้านอนุมูลอิสระ

เรื่องนี้มีความสำคัญอย่างมาก เพราะกัญชาแต่ละสายพันธุ์ไม่ได้มีองค์ประกอบทางเคมีเหมือนกันทั้งหมด บางสายพันธุ์อาจเหมาะกับการศึกษาด้านผลิตภัณฑ์สุขภาพ บางสายพันธุ์อาจเหมาะกับการศึกษาทางการแพทย์ และบางสายพันธุ์อาจมีข้อจำกัดที่ต้องประเมินด้านความปลอดภัยอย่างรอบคอบ

เพราะในโลกของผลิตภัณฑ์สุขภาพ คำว่า ธรรมชาติ เพียงอย่างเดียวไม่เพียงพออีกต่อไป ผู้บริโภคต้องการความมั่นใจ ภาคอุตสาหกรรมต้องการมาตรฐาน และสังคมต้องการองค์ความรู้ที่ถูกต้อง

ในมุมของสมุนไพรไทย พืชทางการแพทย์เหล่านี้ไม่ใช่เป็นเพียงมรดกทางวัฒนธรรม แต่เป็นทุนทางชีวภาพของประเทศ

หากมีการศึกษาด้วยวิทยาศาสตร์ที่ถูกต้อง สมุนไพรไทยสามารถพัฒนาไปเป็นผลิตภัณฑ์สุขภาพ ผลิตภัณฑ์ความงาม ผลิตภัณฑ์สำหรับผู้สูงอายุ ผลิตภัณฑ์ functional products หรือแม้แต่ phytopharmaceuticals ที่มีศักยภาพในอนาคต

สำหรับ ดร.สุวดี โชคชัยสิริ การศึกษากัญชาและสมุนไพรไทยจึงไม่ใช่เพียงการมองพืชสมุนไพรในฐานะผู้ใช้ แต่เป็นการมองลึกลงไปถึงสารสำคัญ ฤทธิ์ทางชีวภาพ ความปลอดภัย และศักยภาพในการต่อยอดสู่ผลิตภัณฑ์สุขภาพที่มีคุณภาพและได้มาตรฐาน

นี่คือบทบาทของนักเคมีที่ก้าวสู่การเป็นอาจารย์และนักวิชาการด้านสมุนไพรไทย ผู้ใช้วิทยาศาสตร์เป็นภาษาสำคัญในการเปิดความลับของกัญชาและสมุนไพรไทย เพื่อให้ภูมิปัญญาดั้งเดิมก้าวไปสู่นวัตกรรมสุขภาพที่ใช้ได้จริง