“ซีเนียร์โปรเจกต์ของนักศึกษาปริญญาตรี มรภ. สวนสุนันทาในวันนั้น ไม่ได้เป็นผลงานที่ทำไปเพียงเพื่อจบ แต่เป็นจุดเริ่มต้นให้คนคนหนึ่งก้าวเข้าสู่เส้นทางอาจารย์”
ประโยคนี้อธิบายเส้นทางของ "ผู้ช่วยศาสตราจารย์ เศรษฐพงศ์ เหล่าจันทร์" ได้เป็นอย่างดี จากศิษย์เก่าสาขาวิชาสาธารณสุขศาสตร์ วิทยาลัยสหเวชศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏสวนสุนันทา สู่บทบาทอาจารย์ประจำสาขาวิชาสาธารณสุขศาสตร์และการส่งเสริมสุขภาพ และนักวิจัยรุ่นใหม่ที่มีผลงานตีพิมพ์ระดับนานาชาติในฐานข้อมูล Scopus จำนวน 52 เรื่อง
เส้นทางของ ผศ.เศรษฐพงศ์ เริ่มต้นจากความรู้ที่ได้รับการปลูกฝังมาตั้งแต่ยังเป็นนักศึกษาว่า “ยุงพาหะนำโรค” เป็นปัญหาสาธารณสุขที่กระทบชีวิตผู้คนจำนวนมาก ขณะเดียวกัน แนวทางของมหาวิทยาลัยราชภัฏสวนสุนันทาที่ส่งเสริมให้นักศึกษาเรียนรู้ผ่านการทำวิจัย ก็เปิดโอกาสให้ได้สัมผัสงานวิชาการตั้งแต่ระดับปริญญาตรี จากจุดเริ่มต้นนั้น ความสนใจเรื่องยุงพาหะจึงค่อย ๆ เปลี่ยนเป็นเป้าหมายที่ชัดเจน
หลังสำเร็จการศึกษา ผศ. เศรษฐพงศ์ เลือกเดินต่อบนเส้นทางการศึกษายุงพาหะอย่างจริงจัง เริ่มจากการเป็นผู้ช่วยนักวิจัย ทำงานพื้นฐานแทบทุกขั้นตอน ตั้งแต่ลงพื้นที่เก็บตัวอย่าง เข้าห้องปฏิบัติการ เตรียมตัวอย่าง เก็บข้อมูล วิเคราะห์ผล ไปจนถึงเรียนรู้การเขียนบทความวิจัยเพื่อเผยแพร่ในระดับนานาชาติ
ประสบการณ์เหล่านี้ไม่ได้เกิดขึ้นโดยง่ายหรือรวดเร็ว แต่ค่อย ๆ สะสมจากการลงมือทำ ซ้ำแล้วซ้ำเล่า จนกลายเป็นความเชี่ยวชาญที่หล่อหลอมให้เติบโตในเส้นทางวิชาการ และมีโอกาสกลับมาเป็นอาจารย์
ก่อนจะได้รับการแต่งตั้งให้ดำรงตำแหน่งผู้ช่วยศาสตราจารย์เมื่ออายุเพียง 29 ปี อีกทั้งยังได้รับรางวัลนักวิจัยดีเด่นด้านการตีพิมพ์เผยแพร่ผลงานวิจัยในระดับนานาชาติ ประจำวิทยาลัยสหเวชศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏสวนสุนันทา ประจำปี 2568 ความสำเร็จเหล่านี้ทำให้คำว่า “อาจารย์รุ่นใหม่ไฟแรง” อาจดูไม่เกินจริงนัก
ผศ.เศรษฐพงศ์ สำเร็จการศึกษาระดับปริญญาตรี สาธารณสุขศาสตรบัณฑิต จากมหาวิทยาลัยราชภัฏสวนสุนันทา ในปี พ.ศ. 2561 และระดับปริญญาโท สาขาโรคติดเชื้อและวิทยาการระบาดทางสาธารณสุข จากมหาวิทยาลัยมหิดล ในปี พ.ศ. 2564 ปัจจุบันกำลังศึกษาต่อระดับปริญญาเอก หลักสูตรสหสาขาวิชาชีวเวชศาสตร์ วิทยาลัยสหศาสตร์บูรณาการแห่งจุฬาลงกรณ์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
โดยการวิจัยของ ผศ. เศรษฐพงศ์ เริ่มจากการมองเห็นปัญหาจริงของสังคมไทย โดยเฉพาะโรคไข้เลือดออกที่ยังคงเป็นปัญหาสาธารณสุขสำคัญ ทั้งในระดับโลกและในประเทศไทย แม้จะมีมาตรการควบคุมยุงพาหะอย่างต่อเนื่อง แต่โรคนี้ยังคงระบาดซ้ำในหลายพื้นที่
ยุงลายบ้าน (Aedes aegypti) และยุงลายสวน (Aedes albopictus) เป็นพาหะสำคัญของโรคไข้เลือดออก
หนึ่งในอุปสรรคของการควบคุมโรค คือ ปัญหาการดื้อต่อสารเคมีของยุงพาหะ ซึ่งเกิดจากการใช้สารกำจัดแมลงอย่างต่อเนื่องเป็นเวลานาน ส่งผลให้ยุงสามารถปรับตัว และทำให้มาตรการควบคุมลดประสิทธิภาพลง
ข้อจำกัดดังกล่าวทำให้นักวิจัยต้องมองหาแนวทางใหม่ โดยเฉพาะผลิตภัณฑ์ทางเลือกที่ปลอดภัยต่อคน ชุมชน และสิ่งแวดล้อมมากขึ้น จึงให้ความสำคัญกับการศึกษาพืชสมุนไพรไทยและพืชเศรษฐกิจในท้องถิ่น เพื่อนำมาสกัดและทดสอบประสิทธิภาพในการกำจัดลูกน้ำยุงลาย โดยมีเป้าหมายเพื่อพัฒนาผลิตภัณฑ์ทางเลือกใหม่ในการควบคุมยุงพาหะนำโรค
อย่างไรก็ตาม การพัฒนาผลิตภัณฑ์จากสมุนไพรไม่ได้หมายความว่า "เพียงนำพืชมาสกัดแล้วจะสามารถใช้ได้ทันที เพราะสารออกฤทธิ์ทางชีวภาพในพืชแต่ละชนิดไม่ได้กระจายอยู่เท่ากันในทุกส่วนของพืช อีกทั้งวิธีการสกัดและตัวทำละลายที่ใช้ยังมีผลต่อชนิดและปริมาณของสารที่ได้"
งานวิจัยจึงต้องตอบให้ชัดว่า พืชชนิดใดมีศักยภาพ ส่วนใดของพืชให้ผลดีที่สุด สารสกัดมีประสิทธิภาพมากน้อยเพียงใด ปลอดภัยต่อสิ่งแวดล้อมหรือไม่ และจะพัฒนาเป็นผลิตภัณฑ์ที่ใช้ได้จริงในระดับชุมชนได้อย่างไร?
มุมมองในงานสาธารณสุข การควบคุมยุงลายไม่สามารถพึ่งพาวิธีใดวิธีหนึ่งได้เพียงอย่างเดียว แต่ต้องอาศัยหลายแนวทางบูรณาการร่วมกัน ทั้งการกำจัดแหล่งเพาะพันธุ์ การเฝ้าระวังโรค การให้ความรู้แก่ประชาชน และการพัฒนานวัตกรรมใหม่ที่มีประสิทธิภาพ
จากซีเนียร์โปรเจกต์ของนักศึกษา มรภ. สวนสุนันทา สู่เส้นทางนักวิจัยในระดับนานาชาติ เรื่องราวของ ผู้ช่วยศาสตราจารย์ เศรษฐพงศ์ เหล่าจันทร์ แสดงให้เห็นว่า
ความสำเร็จทางวิชาการไม่ได้เกิดจากเรื่องบังเอิญ แต่เกิดจากความตั้งใจ ความทุ่มเท การลงมือทำอย่างต่อเนื่อง และการเลือกทำงานวิจัยที่เชื่อมโยงกับปัญหาจริงของสังคม
วันนี้ งานวิจัยเรื่องยุงพาหะของอาจารย์รุ่นใหม่คนนี้ จึงไม่ใช่เพียงการศึกษาชีวิตของแมลงตัวเล็ก ๆ แต่คือความพยายามในการสร้างทางเลือกใหม่ให้กับงานสาธารณสุขไทย เพื่อให้ชุมชนมีเครื่องมือในการควบคุมโรคที่ปลอดภัย... ใช้ได้จริง และพร้อมรับมือกับโรคที่มียุงเป็นพาหะในอนาคต
