หากเอ่ยถึง “เปลือกหอยแมลงภู่” ในพื้นที่แถบดอนหอยหลอด ตำบลบางจะเกร็ง จังหวัดสมุทรสงคราม ภาพที่เราคุ้นเคยกันดีคงเป็นกองเศษขยะริมทางที่ถูกทิ้งไว้ ปริมาณเปลือกหอยนับตันที่หมักหมมฝังกลบ ไม่เพียงแต่สร้างปัญหาในการจัดการขยะ แต่ยังเป็นสิ่งที่ผู้คนมองข้ามและไร้ราคา
อาจารย์ปรางทอง นนทะการ หัวหน้าสาขาวิชาวิทยาศาสตร์สุขภาพและความงาม วิทยาลัยสหเวชศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏสวนสุนันทาในวิทยาเขตจังหวัดสมุทรสงคราม กลับมองว่า กองเศษขยะเหล่านี้ไม่ได้เป็นเพียงสิ่งที่ถูกทิ้ง หากแต่คือ “วัตถุดิบแห่งโอกาส” ที่รอคอยการเจียระไนด้วยองค์ความรู้ทางวิทยาศาสตร์สุขภาพและความงาม เพื่อเชื่อมโยงชุมชน ท้องถิ่น สุขภาพผิว และการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมเข้าด้วยกันอย่างลงตัว
ปลดล็อกความลับจากธรรมชาติ เปลี่ยนขยะไร้ค่าให้กลายเป็นความงาม
จุดเริ่มต้นของงานวิจัยชิ้นนี้ เกิดขึ้นจากการตั้งคำถามถึงปัญหาผลิตภัณฑ์ดูแลผิวในปัจจุบัน โดยเฉพาะ “เม็ดสครับสังเคราะห์” (Microbeads) หรือพลาสติกขนาดเล็กในเครื่องสำอาง ที่เมื่อใช้แล้วจะหลุดลอยลงสู่แหล่งน้ำ ก่อให้เกิดปัญหามลพิษทางทะเลและย้อนกลับมากระทบต่อระบบนิเวศ
อาจารย์ปรางทอง จึงได้นำเปลือกหอยแมลงภู่ในพื้นที่มาศึกษาค้นคว้าอย่างจริงจัง จนพบว่าโครงสร้างตามธรรมชาติของเปลือกหอยประกอบไปด้วย “แคลเซียมคาร์บอเนต” (Calcium Carbonate) มีลักษณะแข็งแต่มีพื้นผิวที่ละเอียด หากนำมาผ่านกระบวนการบดในขนาดอนุภาคที่เหมาะสม จะกลายเป็น “เม็ดสครับธรรมชาติ” ที่มีความอ่อนโยน สามารถช่วยผลัดเซลล์ผิวที่เสื่อมสภาพและทำความสะอาดผิวได้อย่างมีประสิทธิภาพ โดยไม่ทิ้งสารตกค้างทางเคมี และที่สำคัญที่สุดคือ สามารถย่อยสลายได้ตามธรรมชาติ 100%
การดำเนินงานวิจัย “พัฒนาผลิตภัณฑ์สครับผิวกายจากเปลือกหอยแมลงภู่” มุ่งยกระดับวัสดุเหลือทิ้งในท้องถิ่นสู่ผลิตภัณฑ์เครื่องสำอางที่มีคุณภาพและปลอดภัยต่อผู้บริโภค เพื่อเป็นทางเลือกใหม่ในการลดการใช้เม็ดสครับสังเคราะห์ที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม ควบคู่ไปกับการส่งเสริมการใช้ทรัพยากรธรรมชาติอย่างคุ้มค่า และเพื่อช่วยลดปัญหาขยะและสร้างความยั่งยืนให้กับชุมชนอย่างเป็นรูปธรรม โดยการยกระดับให้กลายเป็นผลิตภัณฑ์ดูแลผิวที่ปลอดภัย มีกระบวนการดำเนินงานวิจัยที่พิถีพิถันถึง 6 ขั้นตอน
1. การรวบรวมวัตถุดิบ - เก็บรวบรวมเปลือกหอยแมลงภู่เหลือทิ้งจากริมข้างทางและในชุมชนจังหวัดสมุทรสงคราม
2. การทำความสะอาดวัตถุดิบ - นำเปลือกหอยมาล้างทำความสะอาดอย่างหมดจด เพื่อกำจัดสิ่งสกปรก เศษเนื้อหอย และสิ่งปนเปื้อน ก่อนนำไปตากหรืออบแห้งเพื่อฆ่าเชื้อ
3. การบดและเตรียมผงเปลือกหอย - นำเปลือกหอยที่แห้งสนิทมาบดละเอียด และคัดแยกขนาดอนุภาคให้มีความเหมาะสมและปลอดภัยต่อการขัดผิว
4. การพัฒนาสูตรผลิตภัณฑ์สครับผิว - นำผงเปลือกหอยมาผสมผสานเข้ากับส่วนผสมหลักอย่างลงตัว ได้แก่ น้ำมันบำรุงผิว, สารให้ความชุ่มชื้น, น้ำกลั่น
และสารให้กลิ่นหรือสารสกัดจากธรรมชาติ (เช่น ขมิ้น มะขาม น้ำผึ้ง หรือเกลือทะเล)
5. การทดสอบและปรับปรุงผลิตภัณฑ์ - ทำการทดสอบลักษณะเนื้อผลิตภัณฑ์ ประสิทธิภาพในการผลัดเซลล์ผิว ตลอดจนความปลอดภัยของผู้ใช้
เพื่อปรับสัดส่วนส่วนผสมให้ได้เนื้อสครับที่มีประสิทธิภาพสูงสุด
6. การบรรจุและจัดทำต้นแบบผลิตภัณฑ์ - บรรจุลงในภาชนะบรรจุภัณฑ์ที่เหมาะสม ออกแบบเป็นต้นแบบผลิตภัณฑ์นวัตกรรม พร้อมสำหรับการนำไปทดลองใช้
และต่อยอดในเชิงพาณิชย์
ทรงคุณค่าและตอบโจทย์พัฒนาการ
ผลงานนวัตกรรมชิ้นนี้ของอาจารย์ปรางทอง นนทะการ ไม่เพียงแต่สร้างชื่อเสียงในเชิงวิชาการ แต่ยังมอบประโยชน์รอบด้านใน 4 มิติ ได้แก่
- ด้านสิ่งแวดล้อม : ลดปริมาณขยะเปลือกหอยในชุมชน และลดการปลดปล่อยไมโครพลาสติกสู่ระบบนิเวศทางน้ำ
- ด้านเศรษฐกิจ : ยกระดับวัสดุเหลือทิ้งเปลือกหอยแมลงภู่ให้กลายเป็นผลิตภัณฑ์ความงามที่มีมูลค่าสูง สร้างโอกาสทางธุรกิจและเพิ่มรายได้ให้ผู้ประกอบการท้องถิ่น
- ด้านสังคมและชุมชน : สร้างความตระหนักรู้ในการจัดการขยะ และส่งเสริมให้ชุมชนเห็นคุณค่าของการใช้ทรัพยากรท้องถิ่นอย่างคุ้มค่า
- ด้านนวัตกรรมและการพัฒนาองค์ความรู้ : เป็นต้นแบบงานวิจัยที่พิสูจน์ว่า วัสดุเหลือทิ้งทางชีวภาพ (Bio-waste) สามารถนำมาประยุกต์ใช้ในอุตสาหกรรมเครื่องสำอางได้จริง ตามแนวคิด เศรษฐกิจหมุนเวียน (Circular Economy)
ความงามที่เติบโตจาก "หัวใจ" และการอนุรักษ์
นวัตกรรมสครับผิวกายจากเปลือกหอยแมลงภู่ชิ้นนี้ สามารถนำไปถ่ายทอดองค์ความรู้และกระบวนการผลิตให้แก่ กลุ่มวิสาหกิจชุมชน กลุ่มอาชีพ หรือประชาชนในพื้นที่ที่มีการเพาะเลี้ยงและแปรรูปหอยแมลงภู่ เพื่อเปลี่ยนกองขยะฝังกลบให้กลายเป็นห่วงโซ่คุณค่า (Value Chain) ที่ทุกฝ่ายมีส่วนร่วม ทั้งชาวบ้าน ร้านอาหารทะเล และผู้ประกอบการ
งานวิจัยของ อาจารย์ปรางทอง นนทะการ ได้พิสูจน์ให้เห็นว่า การพัฒนานวัตกรรมที่ยิ่งใหญ่ บางครั้งไม่ได้เริ่มต้นจากเทคโนโลยีราคาแพงในห้องทดลองปิด แต่เริ่มต้นจากการก้มลงมองสิ่งธรรมดาข้างทางด้วยสายตาแห่งความเข้าใจ และปลดล็อกคุณค่าที่ถูกมองข้าม เพื่อสร้างความงามที่ไม่ต้องแลกมาด้วยการทำลายธรรมชาติอย่างแท้จริง
