หากเดินผ่านรั้วมหาวิทยาลัยราชภัฏสวนสุนันทา สิ่งหนึ่งที่หลายคนคุ้นตาไม่แพ้ชื่อ “สวนสุนันทา” คืออักษร “ส.” ที่ปรากฏอยู่บนเครื่องแบบ เอกสาร ของที่ระลึก ตลอดจนสื่อและกิจกรรมต่าง ๆ ของมหาวิทยาลัย
ตัวอักษรเพียงหนึ่งตัวอาจดูเรียบง่าย แต่เบื้องหลังกลับบรรจุเรื่องราวทางประวัติศาสตร์อันยาวนานของสวนสุนันทาเอาไว้ ทั้งเรื่องของพระราชฐานเดิม พระนามของสมเด็จพระนางเจ้าสุนันทากุมารีรัตน์ พระบรมราชเทวี และการเดินทางของสถาบันการศึกษาจาก “โรงเรียนสวนสุนันทาวิทยาลัย” สู่ “มหาวิทยาลัยราชภัฏสวนสุนันทา” ในวันนี้
.jpg)
จุดเริ่มต้นจาก “สวนสุนันทา”
ก่อนจะเป็นมหาวิทยาลัย พื้นที่แห่งนี้เคยเป็นส่วนหนึ่งของ วังสวนสุนันทา เขตพระราชฐานภายในพระราชวังดุสิต ซึ่งพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้จัดสร้างขึ้นเพื่อเป็นสถานที่สำหรับทรงพักผ่อนพระอิริยาบถ และทรงพระราชประสงค์ให้เป็นสวนที่รวบรวมพันธุ์ไม้ดอกไม้ผลนานาชนิด
ชื่อ “สวนสุนันทา” มีความหมายเชื่อมโยงทั้งกับ “สุนันทาอุทยาน” สวนของพระอินทร์ในสวรรค์ชั้นดาวดึงส์ และพระนามของ สมเด็จพระนางเจ้าสุนันทากุมารีรัตน์ พระบรมราชเทวี พระมเหสีผู้เป็นที่รักยิ่งในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว จึงนับได้ว่าพระนาม “สุนันทา” ได้กลายเป็นส่วนหนึ่งของอัตลักษณ์ของสถานที่แห่งนี้มาตั้งแต่ต้น
เมื่อเวลาผ่านไป สวนสุนันทาได้เปลี่ยนบทบาทจากพระราชฐานเดิมสู่พื้นที่ทางการศึกษา จนกระทั่งเมื่อวันที่ 17 พฤษภาคม พ.ศ. 2480 ได้เปิดดำเนินการในชื่อ “โรงเรียนสวนสุนันทาวิทยาลัย” เปิดสอนด้านการฝึกหัดครู และต่อมาได้พัฒนาสถานะเป็น “วิทยาลัยครูสวนสุนันทา” ในปี พ.ศ. 2518
ก่อนมี “ส.” เคยเป็น “เทพธิดา”
เรื่องราวของเครื่องหมายประจำสถาบันไม่ได้เริ่มต้นจากตัวอักษร “ส.
ในยุคแรก โรงเรียนสวนสุนันทาวิทยาลัยใช้เครื่องหมายเป็นรูป เทพธิดายืนประณมมือบนก้อนเมฆ เครื่องหมายดังกล่าวปรากฏบนเสื้อและหัวเข็มขัดของนักเรียน โดยใช้มาตั้งแต่เริ่มก่อตั้งโรงเรียนจนถึงประมาณ พ.ศ. 2508 ความหมายที่แท้จริงของรูปเทพธิดานั้นไม่มีหลักฐานบันทึกไว้อย่างชัดเจน จึงมีข้อสันนิษฐานว่าอาจใช้แทนภาพลักษณ์ของสมเด็จพระนางเจ้าสุนันทากุมารีรัตน์ พระบรมราชเทวี ผู้ทรงเป็นที่มาของชื่อ “สวนสุนันทา”
แต่เมื่อสถาบันเติบโตขึ้น ความต้องการที่จะสร้างเครื่องหมายที่สะท้อนรากเหง้าของสวนสุนันทาให้ชัดเจนยิ่งขึ้นก็เกิดขึ้นตามมา
วันที่ “ส.” ถือกำเนิด
ในปี พ.ศ. 2508 วิทยาลัยครูสวนสุนันทามีความประสงค์ที่จะเทิดพระเกียรติสมเด็จพระนางเจ้าสุนันทากุมารีรัตน์ พระบรมราชเทวี จึงขอใช้ ตราประจำพระองค์ ซึ่งปรากฏที่พระอนุสาวรีย์ในพระราชวังบางปะอินมาเป็นต้นแบบ
เมื่อได้รับพระบรมราชานุญาตจากพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร เครื่องหมายประจำสถาบันจึงเปลี่ยนจากรูปเทพธิดามาเป็น ตัวอักษร “ส.” ภายใต้มงกุฎ ซึ่งกลายเป็นเครื่องหมายที่ผูกพันกับสวนสุนันทามาอย่างยาวนาน โดยมีลักษณะเป็นตัว “ส” สีแดง ภายใต้มกุฏชฎาแบบเดินหน
จึงกล่าวได้ว่า “ส.” ไม่ได้เป็นเพียงตัวอักษรย่อของคำว่า “สวนสุนันทา” หากแต่มีรากฐานเชื่อมโยงกับ พระนามย่อของสมเด็จพระนางเจ้าสุนันทากุมารีรัตน์ พระบรมราชเทวี และสะท้อนความตั้งใจที่จะรักษาความทรงจำเกี่ยวกับพระองค์ไว้ผ่านเครื่องหมายของสถาบัน
จาก “ตรา ส.” สู่ “ตราพระราชลัญจกร”
เมื่อประวัติศาสตร์เดินทางมาถึงช่วงเปลี่ยนผ่านครั้งสำคัญของสถาบันราชภัฏ ในปี พ.ศ. 2535 พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ พระราชทานนาม “สถาบันราชภัฏ” แก่วิทยาลัยครูทั่วประเทศ
ต่อมาในปี พ.ศ. 2538 ได้มีการพระราชทานตราพระราชลัญจกรประจำพระองค์ให้เป็นตราสัญลักษณ์ของสถาบันราชภัฏทั่วประเทศ สวนสุนันทาจึงเปลี่ยนมาใช้ตราพระราชลัญจกรเป็นตราประจำสถาบัน และเมื่อพระราชบัญญัติมหาวิทยาลัยราชภัฏ พ.ศ. 2547 มีผลบังคับใช้ สถาบันราชภัฏสวนสุนันทาจึงยกฐานะเป็น “มหาวิทยาลัยราชภัฏสวนสุนันทา” โดยใช้ตราสัญลักษณ์ดังกล่าวต่อเนื่องมาจนถึงปัจจุบัน
แต่ “ส.” ไม่เคยหายไป
แม้ตราพระราชลัญจกรจะกลายเป็นตราประจำมหาวิทยาลัยอย่างเป็นทางการ แต่ “ส.” ยังคงดำรงอยู่ในความทรงจำและอัตลักษณ์ของชาวสวนสุนันทาเสมอ
