งานวิจัยที่เริ่มจากชุมชน และเติบโตเป็นองค์ความรู้เพื่อสังคม

ท่ามกลางการเปลี่ยนแปลงทางเศรษฐกิจและสังคมยังมีนักวิชาการกลุ่มหนึ่งที่เลือกใช้งานวิจัยเป็นเครื่องมือในการสร้างการเปลี่ยนแปลงจากฐานรากไม่ใช่เพียงเพื่อการตีพิมพ์หรือการสะสมผลงานทางวิชาการแต่เพื่อยกระดับคุณภาพชีวิตของผู้คนอย่างแท้จริง

        สำหรับ รองศาสตราจารย์ ดร.ชุมพล รอดแจ่ม งานวิจัยคือพันธกิจสำคัญของการเป็นอาจารย์ในระดับอุดมศึกษาพันธกิจที่เชื่อมโยงระหว่างการสร้างองค์ความรู้ การถ่ายทอดสู่ห้องเรียนและการนำความรู้ไปใช้ประโยชน์เพื่อบริการสังคมและพัฒนาชุมชน

       แรงบันดาลใจในการทำงานวิจัยของท่าน มีรากฐานมาจากบทบาทของนักวิชาการซึ่งไม่ได้ทำหน้าที่เพียงสอนตามตำราแต่ต้องสร้างองค์ความรู้ใหม่ที่ผ่านการพิสูจน์อย่างเป็นระบบเพื่อนำไปถ่ายทอดให้แก่นักศึกษา และขยายผลสู่สังคมในวงกว้างในขณะเดียวกัน งานวิจัยยังเป็นพื้นที่แห่งความท้าทายในการนำองค์ความรู้เชิงทฤษฎีไปสู่การปฏิบัติจริงและแปรเปลี่ยนเป็นนวัตกรรมหรือแนวทางที่สามารถสร้างมูลค่าเพิ่มทั้งในเชิงเศรษฐกิจและเชิงสังคม

       จุดหมายสำคัญของการทำงานวิจัยของ รองศาสตราจารย์ ดร.ชุมพล รอดแจ่ม คือการนำความรู้ไปช่วยเหลือชุมชนและเศรษฐกิจฐานรากเพื่อให้ประชาชนสามารถลดต้นทุน สร้างรายได้ และพึ่งพาตนเองได้อย่างยั่งยืนซึ่งสอดคล้องกับยุทธศาสตร์ชาติในการลดความยากจนและเสริมสร้างความเข้มแข็งให้กับชุมชนหัวใจสำคัญของการทำวิจัยภาคสนาม คือกระบวนการทำงานที่เป็นระบบโดยท่านใช้แนวทางที่เรียกว่า “Blueprint” เป็นพิมพ์เขียวในการลงพื้นที่ทุกโครงการ

       กระบวนการเริ่มต้นจากการสำรวจและทำความเข้าใจบริบทของชุมชนทั้งในด้านจุดแข็ง ศักยภาพ และปัญหาที่แท้จริงจากนั้นจึงนำความต้องการของชุมชนมาวิเคราะห์และเชื่อมโยงกับโจทย์และเป้าหมายของหน่วยงานผู้ให้ทุน เช่น Program Management Unit : PMU หรือ ระบบบริหารและจัดการทุนด้านวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม โดยใช้องค์ความรู้และประสบการณ์ของนักวิจัยเป็นตัวกลางในการจับคู่ความต้องการของทั้งสองฝ่าย

       ในมุมมองของ รองศาสตราจารย์ ดร.ชุมพล รอดแจ่ม นักวิจัยไม่ได้มีบทบาทเพียงผู้เก็บข้อมูลหรือผู้ดำเนินโครงการแต่ต้องทำหน้าที่เป็น “พี่เลี้ยง” หรือ Mentor ที่คอยเสริมสร้างศักยภาพให้ชุมชนสามารถพัฒนาและต่อยอดได้ด้วยตนเองเมื่อโครงการสิ้นสุดลง ชุมชนต้องสามารถยืนหยัดและเดินหน้าต่อไปได้อย่างมั่นคง

       กระบวนการวิจัยในพื้นที่จึงไม่ใช่เพียงการสร้างผลลัพธ์ให้กับชุมชนแต่ยังเป็นเวทีสำคัญในการพัฒนาทักษะของนักวิจัยเอง การลงพื้นที่จริงช่วยท้าทายองค์ความรู้จากตำราและเปิดโอกาสให้ได้เรียนรู้จากสถานการณ์จริงที่ซับซ้อนและหลากหลาย

       รองศาสตราจารย์ ดร.ชุมพล รอดแจ่ม มองว่า “ปัญหาคือครู” ทุกอุปสรรคที่พบเจอในภาคสนาม คือบทเรียนที่มีคุณค่ากระบวนการแก้ไขปัญหาเหล่านี้จะนำไปสู่การตกผลึกเป็นองค์ความรู้ใหม่ซึ่งทำให้นักวิจัยพัฒนาความเชี่ยวชาญและมุมมองที่ลึกซึ้งยิ่งขึ้นหลังสิ้นสุดโครงการวิจัยทุกครั้งท่านจะให้ความสำคัญกับการถอดบทเรียน เพื่อสังเคราะห์องค์ความรู้ ประสบการณ์ และแนวทางการทำงานซึ่งองค์ความรู้เหล่านี้จะถูกนำไปเขียนเป็นบทความวิชาการตำรา หรือเอกสารประกอบการเรียนการสอนเพื่อถ่ายทอดให้แก่นักศึกษา นักวิจัยรุ่นใหม่ และผู้ที่สนใจทั่วไป

       การส่งต่อองค์ความรู้จากงานวิจัยของรองศาสตราจารย์ ดร.ชุมพล รอดแจ่ม เกิดขึ้นในหลายระดับตั้งแต่การตีพิมพ์ผลงานในวารสารวิชาการระดับชาติและนานาชาติ เพื่อให้เป็นสาธารณประโยชน์ไปจนถึงการสร้างทีมวิจัยที่ประกอบด้วยนักวิจัยรุ่นน้องนักวิจัยหน้าใหม่ และนักศึกษาซึ่งเป็นเวทีสำคัญในการบ่มเพาะนักวิจัยรุ่นต่อไป นอกจากนี้ องค์ความรู้จากภาคสนามยังถูกนำมาสังเคราะห์เป็นโมเดลความรู้ที่เข้าใจง่ายและเผยแพร่ผ่านตำรา หนังสือ หรือสื่อส่วนตัวโดยยึดหลักการไม่หวงแหนความรู้และยินดีอย่างยิ่งเมื่อมีผู้นำไปใช้ประโยชน์ต่อยอดในบริบทอื่น

เรื่องราวของ รองศาสตราจารย์ ดร.ชุมพล รอดแจ่ม สะท้อนให้เห็นภาพของนักวิจัยที่ทำงานอย่างมีความหมาย งานวิจัยไม่ใช่เพียงผลงานบนกระดาษแต่เป็นกระบวนการเรียนรู้ร่วมกันระหว่างมหาวิทยาลัยและชุมชนเมื่อองค์ความรู้ถูกสร้าง ถ่ายทอด และนำไปใช้จริงงานวิจัยจึงกลายเป็นพลังสำคัญในการพัฒนาสังคมยกระดับคุณภาพชีวิตของประชาชนและตอกย้ำบทบาทของมหาวิทยาลัยในฐานะแหล่งสร้างปัญญาเพื่อสังคมอย่างแท้จริง